Squawk 7700: het noodsignaal van de luchtvaart
Squawk 7700 is de transpondercode waarmee een piloot een algemene noodsituatie meldt. Zodra de bemanning die vier cijfers instelt, kleurt het toestel op de schermen van elke verkeersleiding in de omgeving als noodgeval en krijgt de vlucht voorrang op al het andere verkeer. De code zegt nog niets over de ernst: van een onwel geworden passagier tot een motorstoring valt alles onder hetzelfde noodsignaal. Op deze pagina lees je wat de drie noodcodes betekenen, wat je ervan terugziet op de radar hieronder en hoe vaak het echt gebeurt.
Wat wij zien, halen we rechtstreeks uit de ADS-B-signalen die vliegtuigen zelf uitzenden, opgevangen door een publiek netwerk van ontvangers waaraan onze eigen ontvanger bijdraagt. Daarmee zien we vrijwel al het lijnverkeer boven Europa. Wat we niet zien, zeggen we er eerlijk bij: militaire toestellen die hun transponder afschermen, en vluchten buiten het bereik van de ontvangers, bijvoorbeeld midden boven de oceaan.
De drie noodcodes: 7700, 7600 en 7500
Van alle squawk codes die een transponder kan uitzenden, zijn er wereldwijd drie gereserveerd voor nood. Die mag de piloot zelf instellen zonder eerst toestemming te vragen.
Squawk 7700, algemene nood. De piloot gebruikt deze code bij elke situatie die voorrang en hulp rechtvaardigt: een technisch probleem, rook in de cabine, een zieke passagier. Bij acuut gevaar hoort de radio-oproep “Mayday” en vrijwel altijd ook de code 7700; bij het lichtere “Pan-pan”, een dringend maar beheersbaar probleem, zetten bemanningen de code lang niet altijd. De verkeersleiding maakt direct ruimte, geeft de kortste route naar een geschikte landingsbaan en zet de hulpdiensten op het veld klaar.
Squawk 7600, radiostoring. Het toestel kan de verkeersleiding niet meer horen of bereiken, maar vliegt verder gewoon. De piloot volgt dan de laatst ontvangen klaring en het ingediende vliegplan, en de verkeersleiding houdt het verkeer eromheen op afstand. Vaak blijkt het een verkeerd ingestelde frequentie en is de storing binnen enkele minuten voorbij.
Squawk 7500, kaping. Deze code betekent een kaping of een dreiging aan boord. De verkeersleiding behandelt de melding bewust onopvallend en vraagt eerst eenmaal om bevestiging, want deze code wordt vaker per ongeluk ingesteld dan bij een echte dreiging. Pas als de melding standhoudt, schakelen de veiligheidsdiensten door en kan de luchtmacht een toestel sturen om de vlucht te onderscheppen en te begeleiden.
Het ezelsbruggetje om ze uit elkaar te houden: vijf, kaper in de cabine; zes, zender stuk; zeven, zware nood. De ernst loopt dus niet op met het cijfer: 7500 is de zwaarste melding, 7600 de onschuldigste.
Wat je op de radar ziet bij squawk 7700
Op de live radar van vluchtvolgen.nl zie je de code zelf: klik op een toestel en in het paneel staat naast de registratie en de hoogte ook de squawk, waarbij een noodcode rood kleurt. Het toestel krijgt voorrang: de verkeersleiding leidt al het andere verkeer eromheen en geeft de kortste weg naar een baan. Verder herken je een noodgeval vaak eerder aan het gedrag dan aan de code. Het eerste teken is meestal een bocht: een net vertrokken vlucht draait om en zet koers terug naar het vertrekveld, of wijkt uit naar het dichtstbijzijnde geschikte veld.
Bij drukproblemen in de cabine zie je een snelle, gecontroleerde daling naar zo’n drie kilometer hoogte, waar iedereen zonder zuurstofmasker kan ademen. Dat oogt dramatisch, maar het is een standaardprocedure die bemanningen regelmatig oefenen. Vaak is het beeld juist onspectaculair: een toestel dat een uur lang 7700 uitzendt, is op onze schermen een gewoon stipje met een rode code, tot de melding wordt opgeheven.
Waarom cirkelt een vliegtuig?
Een vliegtuig dat rondjes draait is vrijwel nooit in paniek: het is te zwaar om direct te landen of de bemanning neemt de tijd voor de controlelijsten. Een volgetankt toestel weegt bij vertrek meer dan het bij de landing mag wegen; grote toestellen lozen dan brandstof boven zee of dunbevolkt gebied, kleinere toestellen hebben geen loosinstallatie en vliegen rondjes om brandstof te verbruiken. Soms zie je nog een laag rondje langs de toren, zodat men vanaf de grond kan kijken of het landingsgestel goed uitstaat.
Hoe vaak gebeurt squawk 7700 echt
Vaker dan je zou denken, en minder ernstig dan het klinkt. Wereldwijd zien we vrijwel dagelijks een of meer toestellen met 7700, en boven Europa gemiddeld enkele per week; radiostoring 7600 komt vaker voor, kapingscode 7500 zelden en dan bijna altijd per ongeluk ingesteld. De meeste meldingen zijn bovendien snel voorbij: het merendeel duurt korter dan tien minuten. Zodra het live blok met recente noodcodes op deze pagina staat, zie je hier de werkelijke tellingen van onze eigen detectie.
Waarom een bemanning de code instelt, zenden de signalen niet mee; dat zien wij dus niet. Uit wat er achteraf naar buiten komt, blijkt het overgrote deel medisch of technisch: een passagier die onwel wordt, een waarschuwingslampje, een probleem met de druk of de hydrauliek. De piloot meldt een noodsituatie dan vooral als verzekering: het toestel krijgt voorrang en de hulpdiensten staan klaar, ook als het uiteindelijk meevalt. Vrijwel al deze vluchten eindigen in een normale landing. Die nuchterheid is ons uitgangspunt: een noodcode is bijna altijd het systeem dat werkt zoals het is bedoeld, niet een ramp die zich ontvouwt.
Veelgestelde vragen
Betekent squawk 7700 dat het vliegtuig neerstort?
Nee. De code betekent dat de bemanning voorrang en hulp wil, meer niet. In verreweg de meeste gevallen gaat het om een zieke passagier of een technische melding, en landt het toestel kort daarna gewoon veilig. Bij echte ongelukken is er vaak niet eens tijd geweest om een code in te stellen.
Hoe zie ik een squawk op de radar?
Klik op de live radar op een toestel: in het paneel staat naast de registratie en de hoogte ook de squawkcode, en een noodcode kleurt daar rood. Zendt een vlucht 7700, 7600 of 7500 uit, dan valt dat dus direct op.
Wat is een squawk eigenlijk?
Een viercijferige code die de transponder van het vliegtuig meestuurt met elk antwoord aan de radar, zodat de verkeersleiding weet welk stipje welke vlucht is; elk cijfer loopt van 0 tot 7. Het woord is Engels voor het krijsen van een papegaai, de bijnaam die het herkenningssysteem in zijn begintijd droeg.
Waarom dumpen vliegtuigen brandstof?
Omdat een toestel bij de landing minder mag wegen dan bij het vertrek. Keert een volgetankt langeafstandstoestel kort na de start terug, dan loost het eerst brandstof boven zee of dunbevolkt gebied om onder het maximale landingsgewicht te komen. De brandstof vernevelt vrijwel volledig voordat hij de grond bereikt; zie ook het kopje over cirkelen hierboven.