Militaire vliegtuigen volgen op de radar: live boven Nederland en Europa
Op de militaire vliegtuigen radar hieronder ziet u boven Nederland en Europa op een gewone dag tankvliegtuigen boven de Noordzee, AWACS-radarvliegtuigen uit het Duitse Geilenkirchen, transporttoestellen op weg naar vliegbasis Eindhoven en F-35’s van Volkel en Leeuwarden. Zoomt u verder uit over Europa, dan komen daar Amerikaanse tankers en transporten op doorreis naar het oosten bij. U kijkt op dezelfde kaart als de live radar op de homepage, alleen dan gefilterd op militair verkeer. Eerlijk is eerlijk: u ziet alleen toestellen die hun transponder aan hebben staan. Bij echte operaties en onderscheppingen gaat die uit, en dan is het toestel voor ons net zo onzichtbaar als voor iedere andere volgsite. Wat wij tonen komt van een wereldwijd netwerk van hobbyontvangers, waaraan onze eigen ADS-B-ontvanger bijdraagt, niet van militaire radarsystemen.
Wat er dagelijks vliegt
Militair luchtverkeer boven Nederland is veel gewoner dan de meeste mensen denken. Boven de Noordzee draaien vrijwel dagelijks tankvliegtuigen hun rondjes in vaste tankgebieden, wachtend op jachtvliegtuigen die bijtanken. Vanaf vliegbasis Eindhoven vliegt de multinationale tankervloot van A330-toestellen, en Eindhoven is ook de thuisbasis van het Nederlandse militaire transport. Grote buitenlandse transporttoestellen die Eindhoven aandoen, zijn op de radar goed te volgen tijdens de nadering; wie ze daarna in het echt wil zien, leest onze gids over vliegtuigen spotten.
Net over de grens ligt de NAVO-basis Geilenkirchen, waar de bekende AWACS-toestellen staan: Boeings met een grote radarschotel op de rug. Die klimmen na de start vaak door Nederlands luchtruim naar hun werkgebied. En vanaf Volkel en Leeuwarden vliegen de Nederlandse F-35’s hun oefenvluchten, meestal richting de oefengebieden boven de Noordzee of het noorden van het land.
Ook elders in Europa valt genoeg te volgen. Amerikaanse tankers uit Engeland en Duitsland trekken vaste banen richting het oosten, transporttoestellen pendelen naar Polen en Roemenië, en verkenningsvluchten hangen urenlang boven de Oostzee. Juist die vluchten vliegen opvallend vaak met de transponder gewoon aan; zichtbaar zijn is daar een deel van de boodschap. Onze eigen detectie van bijzondere vluchten herkent militaire roepnamen en landcodes automatisch en pikt deze bewegingen er dag en nacht uit.
Militaire vliegtuigen herkennen op de radar
Een militair vliegtuig herkent u op de radar het snelst aan de roepnaam, in vaktaal de callsign. Een paar voorbeelden die u boven Nederland vaak ziet: MMF hoort bij de multinationale tankervloot van Eindhoven, NATO bij de AWACS-toestellen uit Geilenkirchen en REDEYE bij Amerikaanse tankvliegtuigen. Waar een lijnvlucht een maatschappijcode voert zoals KLM of TRA, voeren militaire vluchten dit soort missienamen.
Daarnaast heeft elk toestel een vaste hexcode, een uniek nummer dat met de transponder wordt meegezonden. Elk land heeft eigen reeksen, en binnen die reeksen zijn militaire codes vaak apart te herkennen. Onze detectie gebruikt precies die codes om militair verkeer van burgerverkeer te scheiden.
Soms staat er bij een militair toestel geen type of foto. Dat heeft een simpele reden: veel militaire toestellen zenden minder gegevens uit dan burgertoestellen, en niet elk toestel staat in de publieke registers. U ziet dan wel een stip met positie en hoogte, maar zonder de details die u van een lijnvlucht gewend bent. Wij vullen aan wat we kunnen, en laten weg wat we niet zeker weten.
Oefeningen en luchtruim: waarom het ineens druk is
Ziet u opeens tientallen militaire toestellen tegelijk, dan is er vrijwel altijd een oefening bezig. De bekendste is Frisian Flag, de grote jachtvliegoefening vanaf Leeuwarden, waarbij ook buitenlandse deelnemers meevliegen. Tijdens zo’n oefening wordt een deel van het luchtruim tijdelijk gereserveerd voor militair gebruik; zulke gebieden heten TRA’s (Temporary Reserved Areas). Burgerluchtvaart vliegt er dan omheen, en op de radar ziet u het militaire verkeer zich juist binnen die gebieden concentreren, vooral boven de Noordzee en het noorden van Nederland.
Ook nieuws speelt mee. Bij spanningen in Europa of een staatsbezoek neemt het aantal tankers, transporten en verkenningsvluchten zichtbaar toe. Dat is precies het moment waarop veel mensen deze pagina openen met de vraag: wat vliegt daar? Het antwoord staat meestal gewoon op de kaart, met roepnaam en hoogte erbij. En vliegt er iets dat u niet op de kaart ziet, maar wel hoort? Dan vloog het toestel laag, buiten ons bereik, of met de transponder uit.
Veelgestelde vragen
Mag je militaire vliegtuigen volgen?
Ja. ADS-B-signalen worden onversleuteld uitgezonden en het ontvangen ervan is in Nederland gewoon toegestaan. Wij tonen alleen wat toestellen zelf publiek uitzenden. Militaire vluchten die niet gezien willen worden, zenden simpelweg niet uit; wat u hier ziet, mag u zien.
Waarom verdwijnt een militair toestel van de radar?
Meestal omdat de transponder wordt uitgezet of op een beperkte stand gaat, bijvoorbeeld bij het begin van een oefening of een onderschepping. Andere oorzaken: het toestel vliegt te laag voor ontvangst, of het verlaat het bereik van de ontvangers. Dat gebeurt geregeld: een toestel valt weg bij het binnenvliegen van een oefengebied en verschijnt na afloop weer. Een verdwijnende stip is dus zelden iets bijzonders.
Wat is een squawk?
Een squawk is een viercijferige code die de transponder uitzendt, toegewezen door de luchtverkeersleiding. Enkele codes hebben een vaste betekenis: 7700 betekent een noodsituatie, 7600 een radiostoring; op onze pagina over squawk 7700 leest u er meer over. Onze detectie van bijzondere vluchten houdt deze codes doorlopend in de gaten. Militaire vluchten krijgen gewone squawks, maar sommige reeksen zijn voor militair gebruik gereserveerd.
Vliegen er bewapende vliegtuigen boven Nederland?
Ja. Nederland en België houden om beurten permanent twee jachtvliegtuigen paraat voor het onderscheppen van onbekende toestellen boven de Benelux, en die stijgen bewapend op. Op de radar is daar niets van te zien: een transpondersignaal vertelt positie, hoogte en snelheid, maar niets over de lading of bewapening van een toestel.